Nợ công của Việt Nam đã lên đến mức báo động
Hôm thứ năm tuần trước, trong ngày khai mạc kỳ họp thứ bảy của Quốc hội Việt Nam, các đại biểu đã nghe báo cáo về dự án đường sắt cao tốc Bắc-Nam. Tổng Công ty Đường sắt Việt Nam, chủ đầu tư của dự án, muốn Quốc hội thông qua ngay trong kỳ họp lần này. Một số bộ trưởng cũng lên tiếng ủng hộ dự án. Nhưng rất nhiều chuyên gia kinh tế đã không đồng tình, vì dự án này được cho là không cần thiết, rất tốn kém và nhất là sẽ làm tăng thêm công nợ của Việt Nam, hiện đã lên đến mức báo động.
Số vốn sơ bộ của dự án đường sắt cao tốc Bắc Nam được thẩm định là 55 tỷ đôla, nhưng theo ông Đặng Vũ Minh, Chủ nhiệm Uỷ ban Khoa học, công nghệ và môi trường của Quốc hội, phát biểu hôm khai mạc kỳ họp, tổng số vốn đầu tư sẽ vượt quá mức dự kiến nói trên. Ông Đặng Vũ Minh lưu ý là với tổng mức đầu tư của giai đoạn đầu là 21 tỷ đôla, như vậy là mỗi năm Việt Nam cần tới hơn 2,6 tỷ đôla, trong đó, 2/3 là vốn vay nước ngoài.
Ông Đặng Vũ Minh cho biết, trong bối cảnh nợ công của Việt Nam ngày càng tăng, tích lũy nội địa và dự trữ ngoại tệ thấp, việc vay thêm vốn đầu tư cho dự án này sẽ làm tăng gánh nặng nợ quốc gia. Cũng theo ông Đặng Vũ Minh, với thu nhập quốc dân GDP của Việt Nam chỉ vào khoảng 110 tỷ đôla và với tốc độ tăng trưởng hàng năm kể từ nay chỉ vào khoảng 6 hoặc 7% thì Việt Nam chưa đủ vốn đầu tư cho nhiều ngành kinh tế, trong khi đó nhu cầu về vốn của dự án đường sắt cao tốc Bắc Nam quá lớn.
Cho tới gần đây, nợ công của Việt Nam vẫn là một trong những thông tin bí mật Nhà nước. Nay các số liệu về các món nợ khác nhau đã được Bộ Tài chính Việt Nam đăng công khai trên trang web. Luật về quản lý nợ công cũng đã có hiệu lực tại Việt Nam từ ngày 1/1/2010. Nhưng các số liệu được công bố vẫn chưa đầy đủ và nói chung bức tranh tổng thể về nợ công của Việt Nam cũng chưa thật sự rõ ràng, để chính phủ, Quốc hội và người dân có thể biết được các nguồn vốn vay được dùng vào việc gì, chi tiêu ra sao, có hiệu quả hay không. Với nạn tham nhũng tràn lan ở mọi cấp, với những cơ quan Nhà nước đua nhau bày ra những dự án tốn kém, nợ công của Việt Nam có nguy cơ tăng nhanh nếu không được kiểm soát chặt.
Trên Tạp chí Tài chính điện tử eFinance.vn, vào đầu tháng ba, ông Nguyễn Thành Đô, Cục trưởng Cục Quản lý nợ và Tài chính đối ngoại, Bộ Tài chính đã nhận định về những bất cập trong hệ thống quản lý nợ công của Việt Nam : « Quy định nợ công/GDP không quá 50% nhưng lại không chỉ rõ nợ công gồm những khoản vay nào. Trong khi Việt Nam cũng chưa thực hiện nguyên tắc quản lý thống nhất: nợ nước ngoài, nợ trong nước, nợ nước ngoài do doanh nghiệp và các địa phương tự đi vay khiến công tác quản lý nợ phân tán, không thống nhất, chi phí giao dịch, chi phí vay cao, thiếu sự phối hợp trong điều hành vĩ mô. »
Ngoài ra, theo ông Nguyễn Thành Đô, « Việt Nam cũng chưa xác định rõ mục tiêu quản lý nợ, mới chỉ tập trung chủ yếu vào khâu huy động mà chưa quản lý nợ một cách chủ động (về chi phí và rủi ro), thường chạy theo các chủ nợ để vay, dẫn tới tiền vay về không giải ngân được bị ứ đọng mà vẫn trả lãi ». Ông ông Đô cho rằng : « Nợ như “con dao hai lưỡi”, chúng ta phải chủ động vay nợ và không nên chạy theo các chủ nợ, bởi nếu quản lý không tốt thì con cháu chúng ta sẽ nhận họa… »
Hiện giờ, theo số liệu của Bộ này, tổng số dư nợ công của Việt Nam tính đến cuối năm 2009 được ước tính khoảng 44,7% GDP . Nhưng đó là theo khái niệm nợ công của Việt Nam, hẹp hơn là khái niệm phổ biến của quốc tế, cho nên nợ công của Việt Nam trên thực tế chắc chắn là cao hơn, hay ít ra là cao hơn so với tỷ lệ của các nước đang phát triển, theo như nhận định của Quỹ tiền tệ quốc tế. Theo tài liệu World Factbook của CIA, nợ công của Việt Nam trong năm 2008 chỉ ở mức hơn 38% GDP, nhưng đến năm 2009 đã tăng vọt lên hơn 52%, đứng hàng thứ 44/129 quốc gia về nợ công.
Một số quan chức Việt Nam so sánh tỷ lệ nợ của Việt Nam với những nước như Hoa Kỳ hay Nhật Bản, để khẳng định rằng nếu nợ công của Việt Nam cao hơn nữa thì cũng không sao. Nhưng theo tiến sĩ Lê Đăng Doanh, tỷ lệ trên 44% GDP là đáng báo động vì đã gần bằng mức an toàn 50% theo quy định của Ngân hàng thế giới.
Khủng hoảng đồng euro : Trung Quốc trấn an châu Âu
Ngày 26/05/2010, đồng euro đã xuống tới mức thấp nhất kể từ 4 năm qua, sau khi tờ Financial Times đưa tin là Cơ quan Quản lý Ngoại hối Trung Quốc SAFE bầy tỏ lo ngại về đồng tiền chung châu Âu. Trước sự hoảng loạn của thị trường, ngày hôm qua, 27/05, Trung Quốc liên tiếp lên tiếng cải chính, giải thích rằng Bắc Kinh không có lợi ích gì chống lại đồng euro.
« Miệng của kẻ có tiền như có gang có thép ». Câu nói ví von này không sai đối với Trung Quốc trong hoàn cảnh khủng hoảng đồng Euro hiện nay tại châu Âu. Với mức dự trữ ngoại tệ được ước tính lên tới khoảng 2.450 tỷ US$ trong đó tỷ lệ đồng euro chiếm từ 20 đến 25%, mọi động thái của Trung Quốc trong chính sách dự trữ ngoại tệ tác động mạnh đến tỷ giá đồng euro, qua đó, ảnh hưởng đến khả năng huy động vốn để đối phó với khủng hoảng của châu Âu. Nói theo báo chí Pháp, thì Trung Quốc đang quyết định xu hướng tỷ giá đồng euro trên thị trường quốc tế.
Trong những ngày vừa qua, đại diện Cơ quan Quản lý Ngoại hối Trung Quốc, SAFE đã gặp các ngân hàng ngoại quốc tại Bắc Kinh để thảo luận về vấn đề nợ công của châu Âu và tác động của khủng hoảng đối với thị trường công trái. Hôm thứ tư vừa qua, đồng euro đã xuống tới mức thấp nhất kể từ 4 năm qua, với tỷ giá 1 € ăn 1,21 US$ sau khi tờ Financial Times đưa tin là SAFE bầy tỏ lo ngại về đồng tiền chung châu Âu.
Trước sự hoảng loạn của thị trường, ngày hôm qua, sự kiện hy hữu là các quan chức Trung Quốc liên tiếp lên tiếng cải chính, giải thích rằng Bắc Kinh chỉ thực hiện chính sách đa dạng hóa ngoại tệ dự trữ và Trung Quốc không có lợi ích gì chống lại đồng euro.
Hôm qua, trong cuộc họp báo tại Paris, chủ tịch tập đoàn đầu tư Trung Quốc, CIC, một chi nhánh của SAFE, hiện quản lý 300 tỷ US$, trấn an rằng tập đoàn này tiếp tục duy trì mức độ đầu tư tại châu Âu, cụ thể là mua các công trái của những nước trong khu vực đồng euro. Theo lãnh đạo CIC, thì Cơ quan Quản lý Ngoại hối Trung Quốc là một nhà đầu tư dài hạn có trách nhiệm và tuân thủ nguyên tắc đa dạng hóa đầu tư. Châu Âu đã và đang là một thị trường lớn đối với các đầu tư của Quỹ dự trữ ngoại tệ Trung Quốc.
Bắc Kinh phải tránh hiệu ứng « gậy ông đập lưng ông »
Mặc dù lo ngại về quy mô khủng hoảng nợ công của các nước châu Âu, nhưng cho đến nay, chính quyền Bắc Kinh kiềm chế phản ứng, chỉ công khai bày tỏ lo lắng về tác động thương mại của việc đồng euro mất giá và các chính sách thắt lưng buộc bụng của nhiều nước trên lục địa này, qua đó ảnh hưởng đến khả năng xuất khẩu của Trung Quốc. Theo giới chuyên gia, Bắc Kinh phải thận trọng, tránh hiệu ứng « gậy ông đập lưng ông ». Mọi chỉ trích của Trung Quốc đối với đồng euro sẽ làm cho đồng tiền này tụt giá và hậu quả là tổng giá trị dự trữ của ngoại tệ của nước này cũng giảm theo. Bởi vì trong tổng số ngoại tệ dự trữ của Trung Quốc thì có tới 610 tỷ €.
Bà Jinny Yan, chuyên gia kinh tế ở Standard Chartered Bank cho rằng với một khoản dự trữ ngoại tệ khổng lồ như vậy, Trung Quốc không muốn trở thành một nhà đầu cơ trên thị trường. Vào tháng hai vừa qua, Trung Quốc bị nghi ngờ tấn công đồng đô la, khi để cho Nhật Bản trở thành nước nắm giữ công trái Hoa Kỳ nhiều nhất thế giới. Thế nhưng, đến tháng ba, Bắc Kinh lại đầu tư ồ ạt vào loại công trái này.
Tuy nhiên, theo ông Nigel Rendell, thuộc công ty RBC Capital Markets, thì Trung Quốc họa có điên mới không xem xét lại chính sách đầu tư vào các công trái của châu Âu trong bối cảnh hiện nay. Một kinh tế gia châu Âu làm việc tại Bắc Kinh, được báo Les Echos trích dẫn, nhận định về chiến lược của Trung Quốc như sau : « Có thể là Cơ quan Quản lý Ngoại hối, SAFE, cũng giống như mọi nhà đầu tư, tống đi một chút công trái của các nước châu Âu đang gặp khó khăn, đổi lại, cơ quan này sẽ mua công trái được phát hành bởi các nước khác trong Liên Hiệp Châu Âu, để không làm giảm tỷ lệ chung của phần đầu tư vào đồng euro ». Thậm chí, theo chuyên gia này, vào lúc đồng Euro đang xuống giá, thì Trung Quốc sẽ có lợi nếu mua vào, qua đó, góp phần giữ được giá trị của dự trữ ngoại tệ quốc gia.
Comments
